روایت معنای کودکی در تجارب زیسته کودکان و اقتضائات آن در تعلیم و تربیت

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

مراد یاری دهنوی ¹

معصومه جلالی فر ²

محدثه برهانی نژاد ³

¹ دانشیار، گروه علوم تربیتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

² کارشناسی ارشد علوم تربیتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

³ استادیار، گروه علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

10.22067/fedu.2026.99637.1532

چکیده

این پژوهش به بررسی تجربه‌ی زیسته‌ی کودکان از مفهوم کودکی و دلالت‌های تربیتی آن می‌پردازد. برخلاف مطالعات پیشین که اغلب کودکی را از منظر بزرگسالان بازنمایی کرده‌اند، این تحقیق با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی توصیفی، بر صدای خود کودکان تمرکز دارد. داده‌ها با مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و روایت‌محور از نمونه پژوهشِ ۶۰ کودک دبستان در محدوده سنی ۷ تا ۱۰ سال جمع‌آوری از جامعه پژوهشِ مدارس ناحیه یک و دو شهر کرمان با تنوع فرهنگی و اجتماعی کودکان و با استفاده از مراحل هفت‌گانه‌ی کلایزی تحلیل شدند. فرایند تحلیل منجر به استخراج ۱۴۳ مضمون فرعی، ۲۱ مضمون سازمان‌دهنده و همچنین پنج مضمون ضمنی گردید که عبارتند از: کنشگری مقیّد کودک، تداخل خواست کودکی و اقتدار بزرگسالان، آموزه‌های فرهنگی و انگاره‌های کودکی، اقتصاد عاطفی و منابع مادی، و خشم/اندوه نهان و سکوت دربرگیرنده‌ی آسیب و انکار صلاحیت کودک. یافته‌ها نشان می‌دهد که کودکان، کودکی را جهانی منحصربه‌فرد، معنادار و با ارزش ذاتی می‌دانند؛ تجربه‌ای آمیخته با بازی، شادی، آزادی و روابطی عمیق که عرصه‌ای برای کنشگری اجتماعی و زیستن در لحظه است. کودکی از دیدگاه آنان، دوره‌ای مستقل با ضرورت‌ها و معانی خاص خود است، نه صرفاً مرحله‌ای گذرا به بزرگسالی. تجربه‌ی زیسته‌ی کودکان، کنشگری محدودی را در چارچوب ساختارهای فرهنگی، عاطفی و قدرت نشان می‌دهد؛ جایی که تلاش برای فاعلیت و شنیده‌شدن صدا و تجربه‌ی خود در دنیای بزرگسالان، گاه در قالب سکوت یا سازگاری بروز می‌یابد. این نتایج بر ضرورت بازنگری در نگرش‌های تربیتی تأکید دارد؛ نگرش‌هایی که باید با محوریت به‌رسمیت‌شناختن عاملیت و صدای کودک و درک مقتضیات زیست‌جهان او بنا نهاده شوند.

کلیدواژه‌ها

مفهوم کودکی

کودکان

صدایِ کودکان

پژوهش با کودکان

پدیدارشناسی

موضوعات

• مبانی تعلیم و تربیت

---