تجاری‌سازی تحقیقات علوم انسانی؛ پنجره‌ای فرا‌روی معرفت‌شناسی بازاری، به‌همراه تغییر در ارزش‌های دانشگاه

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

اکبر امراهی ¹

علی نوفرستی ²

¹ استادیار، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

² استادیار، پژوهشکده علوم انسانی اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

10.22067/fedu.2026.95750.1488

چکیده

پژوهش حاضر با هدف نقد ارزشیابی و کمک به تصمیم‌گیری جهت اعتلای‌ رشته‌های علوم انسانی مبتنی بر رویکرد تجاری‌سازی تحقیقات در مقایسه با سایر حوزه‌های علوم انجام شده است. برای دست­یابی به این هدف از روش پژوهش انتقادی بهره گرفته شد. بررسی چالش‌های رویکرد نئولیبرال در نظام آموزش عالی کشور با ظهور« دانشگاه‌های ثروت‌­آفرین» و «بین‌­المللی‌شدن دانشگاه‌­ها» و پیامدهای ناشی از آن در حوزه علوم انسانی حاکی از آن است که افزایش رقابت و کاهش فضای مشارکتی، نگاه ابزاری به انسان، تبدیل دانش به کالایی برای سودآوری، عدم تطابق دانش علوم انسانی با متن و زمینه اجتماعی و فرهنگی، انحراف از هویت علمی، کاهش انگیزه دانشجویان و استادان علوم انسانی، نادیده گرفتن اخلاق، غیر مفید انگاشتن علوم انسانی از جمله این چالش‌ها به­‌شمار می‌آیند. علاوه‌‌ براین، تمایل دانشجویان در رشته‌های علوم انسانی کاهش یافته است علاوه­ بر­این، تمرکز بر موفقیت اقتصادی و آمادگی برای بازار کار به عنوان انگیزه مهم برای دانشجویان موجب کاهش تمایل به انجام تحقیقات نظری و بنیادی شده چراکه دانشجویان آینده شغلی خود را در رشته و تحقیقاتی می­دانند که به بازار نزدیک است که از مصادیق عینی رواج فرهنگ بازاری و تجاری‌سازی در تعلیم و تربیت و آموزش عالی به‌ویژه حوزه علوم انسانی در ایران می‌باشند. در نتیجه برای عبور از این بحران در حوزه علوم انسانی، بازگشت به وظیفه اصلی دانشگاه در تولید «معنا» و «حقیقت»، به جای «محصول» و «قیمت»، یک ضرورت معرفتی است

کلیدواژه‌ها

تجاری سازی

بین المللی شدن

نئولیبرالیسم

بازاری شدن

اعتلای علوم انسانی

موضوعات

• مبانی تعلیم و تربیت

---