رابطه اندیشه و زبان در فلسفه هردر معمولاً یا در قالب ادعایی درباره وابستگی تفکر به زبان صورتبندی میشود، یا به منزله مرحلهای مقدماتی در تاریخ نسبیت زبانی و هرمنوتیک مدرن گزارش میگردد. هردو رویکرد، با وجود اهمیت تاریخی، از توضیح دقیق سازوکار دوسویهای که هردر میان قوۀ تأمل، نشانهگذاری، حافظه، سنت و پرورش برقرار میکند بازمیمانند و پیامدهای آموزشی این سازوکار را به حاشیه میراند.پرسش اصلی این است که رابطۀ متقابل تفکر و زبان در فلسفه هردر را چگونه میتوان بهصورت الگویی تکوینی بازسازی کرد و این الگو چه تصویری از یادگیری، برنامه درسی و تربیت بدست میدهد؟ این پژوهش با روش تحلیل مفهومی-تاریخی و بازسازی هنجاری، بر پایه خوانش آثارهردر انجام شده است. یافتهها نشان میدهد هردر نه قائل به تقدم کامل تفکر بر زبان است و نه زبان را زندانیِ ذهن میداند. در سطح نخست، توانایی بازاندیشانه انسان یا «تأمل سنجیده» امکان تشخیص ویژگی برجسته و تشکیل نخستین نشانه را فراهم میکند؛ درسطح دوم، زبان تثبیتشده بهطور بازگشتی شیوۀ توجه ، حافظه و مفهومسازی را سازمان میدهد؛ و درسطح سوم، تعامل میان زبانها، متون و سنتها ظرفیت ترجمه و خودانتقادی را میپروراند که میتوان این ساختار را «زبانمندیِ تکوینی» نامید و صورت تربیتی آن را بهعنوان «تربیت هرمنوتیکی-تکوینی» صورتبندی کرد. بر این اساس، هدف تربیت صرفاً انتقال اطلاعات یا مهارت زبانی نیست، بلکه گسترش «عاملیت معنایی» فراگیران است؛ ظرفیتی که در این پژوهش در پنج مؤلفه نامگذاری، تمایزگذاری، بازتفسیر، ترجمه و نقد معنا صورتبندی میشود. دلالتهای نظری و عملی این بازسازی شامل طراحی برنامه درسیِ زبانآگاه در همه دروس، استفاده برنامهریزیشده از ذخیره چندزبانه یادگیرندگان، پیوندِ آموزش مفهوم با تجربه بدنمند و تاریخی، تقویت گفتوگوی تفسیری، بازنگری سنجش در محیطهای چندزبانه و تربیت معلمانی است که به ایدئولوژیهای زبان و مناسبات قدرت حساساند. نتیجه پژوهش نشان میدهد که هردر میتواند میان دو قطب جهانشمولی شناختی انتزاعی و جبرگرایی زبانی واسطهای نظری فراهم سازد و برای فلسفه تربیتِ معاصر، الگویی از رشدِ انسانی عرضه کند که همزمان زمینهمند، گفتوگویی، چندزبانه و هنجارمند است.
Biesta, G. J. J. (2017). The rediscovery of teaching. Routledge.
Bruner, J. S. (1996). The Culture of Education. Harvard Universitsy Pres.
Cenoz, J., & Gorter, D. (2022). Pedagogical Translanguaging and Its Application to Language Classes. RELC Journal, 53(2), 342-354. https://doi.org/10.1177/00336882221082751
Cinaglia, C., & De Costa, P. I. (2022). Cultivating Critical Translingual Awareness: Challenges and Possibilities for Teachers and Teacher Educators. RELC Journal, 53(2), 452-459. https://doi.org/10.1177/00336882221113659
Forster, M. N. (2018). Herder's philosophy. Oxford University Press.
Gjesdal, K. (2017). Herder's hermeneutics: History, poetry, enlightenment. Cambridge University Press.
Herder, J. G. (1965). Ideen zur Philosophie der Geschichte der Menschheit (H. Stolpe, Ed.; Vols. 1-2) (Vol. 1-2). Berlin & Weimar: Aufbau-Verlag.
Herder, J. G. (1985). Werke in zehn Bänden: Band 1. Frühe Schriften 1764-1772 (U. Gaier, Ed.). Deutscher Klassiker Verlag.
Herder, J. G. (2002). Philosophical writings (E. T. (M. N. Forster, Ed.). Cambridge University Press.
Herder, J. G. (2004). Another Philosophy of History and Selected Political Writings. Hackett Publishing Company.
Herder, J. G. (2006). Selected Writings on Aesthetics. Princeton University Press.
Mondal, P. (2021). The Limits of Language-Thought Influences Can Be Set by the Constraints of Embodiment [Opinion]. Frontiers in Psychology, Volume 12 - 2021. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.593137
Paris, D., & Alim, H. S. (Eds.). (2017). Culturally Sustaining Pedagogies: Teaching and Learning for Justice in a Changing World. Teachers College Press.
Piirimäe, E. (2023). Herder and Enlightenment Politics. Cambridge University Press. https://doi.org/DOI: 10.1017/9781009263825
Sapir, E. (1921). Language: An introduction to the study of speech. Harcourt, Brace and Company.
Seltzer, K. (2022). Enacting a critical translingual approach in teacher preparation: Disrupting oppressive language ideologies and fostering the personal, political, and pedagogical stances of preservice teachers of English. TESOL Journal,, 13(2). https://doi.org/https://doi.org/10.1002/tesj.649
Sikka, S. (2011). Herder on Humanity and Cultural Difference: Enlightened Relativism. Cambridge University Press.
Solano-Campos, A., Hopkins, M., & Quaynor, L. (2020). Linguistically Responsive Teaching in Preservice Teacher Education: A Review of the Literature Through the Lens of Cultural-Historical Activity Theory. Journal of Teacher Education, 71(2), 203-217. https://doi.org/10.1177/0022487118808785
Thomas, K. (2025). Herder’s Impact on Du Bois’ Conception of Bildung. Archiv für Geschichte der Philosophie, 107(4), 731-760.
Tian, Z., & Zhang-Wu, Q. (2022). Preparing Pre-Service Content Area Teachers Through Translanguaging. Journal of Language, Identity & Education, 21(3), 144-159. https://doi.org/10.1080/15348458.2022.2058512
Vygotsky, L. S. (1986). Thought and language (E. T. A. Kozulin, Ed.). MA: MIT Press.
پیروتی اقدم، مسعود و نظری رودبالی، فاطمه. (1405). زبانمندی تکوینی و تربیت هرمنوتیکی در فلسفه هردر: نسبت تفکر و زبان و دلالتهای تربیتی آن. پژوهش نامه مبانی تعلیم و تربیت، 16(2)، 5–36. https://doi.org/10.22067/fedu.2026.99629.1535
MLA
پیروتی اقدم، مسعود، و نظری رودبالی، فاطمه. "زبانمندی تکوینی و تربیت هرمنوتیکی در فلسفه هردر: نسبت تفکر و زبان و دلالتهای تربیتی آن"، پژوهش نامه مبانی تعلیم و تربیت، 16، 2، 1405، 5–36. doi: 10.22067/fedu.2026.99629.1535
HARVARD
پیروتی اقدم، مسعود، و نظری رودبالی، فاطمه. (1405). 'زبانمندی تکوینی و تربیت هرمنوتیکی در فلسفه هردر: نسبت تفکر و زبان و دلالتهای تربیتی آن'، پژوهش نامه مبانی تعلیم و تربیت، 16(2), pp. 5–36. doi: 10.22067/fedu.2026.99629.1535
CHICAGO
پیروتی اقدم، مسعود و نظری رودبالی، فاطمه، "زبانمندی تکوینی و تربیت هرمنوتیکی در فلسفه هردر: نسبت تفکر و زبان و دلالتهای تربیتی آن." پژوهش نامه مبانی تعلیم و تربیت، 16 2 (1405): 5–36, doi: 10.22067/fedu.2026.99629.1535
VANCOUVER
پیروتی اقدم مسعود، نظری رودبالی فاطمه. زبانمندی تکوینی و تربیت هرمنوتیکی در فلسفه هردر: نسبت تفکر و زبان و دلالتهای تربیتی آن. مبانی تعلیم و تربیت. 1405;16(2):5–36. doi: 10.22067/fedu.2026.99629.1535