هستی‌شناسی کودکی و مسئله پایداری اجتماعی: از نگاهی پسینی به امکانی پیشینی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

احمد بنی اسدی

استادیار، گروه علوم تربیتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ملایر، ملایر ، ایران

10.22067/fedu.2026.100224.1567

چکیده

گفتمان‌های رایج در فهم و تربیت کودک، بیشتر کودک را از منظر رویکردهای روان‌شناختی، حقوقی یا مهارت‌محور می‌نگرند؛ رویکردهایی که کودک را موجودی «ناقص» و «در حال تکامل» می‌دانند و هدف تربیت را رساندن او به وضعیت مطلوب در بزرگسالی تعریف می‌کنند. این مقاله در نسبت میان کودکی و پایداری اجتماعی، با بازخوانی نگاه رایج و «پسینی» که پایداری اجتماعی را وضعیتی بیرونی و آینده‌محور برای دستیابی می‌داند، امکان نگاهی «پیشینی» را بررسی می‌کند؛ نگاهی که پایداری را امری هستی‌شناختی و ریشه‌دار در نحوة بودن انسان با جهان می‌داند. استدلال اصلی این است که هستی‌شناسی کودکی نه موضوعی فرعی، بلکه دروازه‌ای برای اندیشیدن به مسئلة پایداری اجتماعی است؛ نه بدین معنا که کودک باید برای پایداری آینده تربیت شود، بلکه بدین معنا که نحوة بودن کودک، به‌مثابة موجودی که هم‌زمان «هست» و «می‌شود»، خود صورتی از پایداری را همین‌اکنون زندگی می‌کند. با تکیه بر ادبیات بحث‌برانگیز «بودن» و «شدن» در مطالعات کودکی و نقد گفتمان تربیتی رایج، نشان داده می‌شود که رابطة کودکی و پایداری اجتماعی صرفاً ابزاری-زمانی نیست. پیامدهای تربیتی این بازاندیشی نه در قالب دستورالعملی تازه، بلکه در تغییر کیفیت حضور مربی در کنار کودک، از «جبران کمبود» به «جا بازکردن برای ظهور او»، و در درک متمایز والدین از کودکی صورت‌بندی می‌شود. این پژوهش با روش تأمل انتقادی انجام شده و در پی ادعایی قطعی نیست، بلکه می‌کوشد امکانی نظری برای بازاندیشی در نسبت هستی‌شناسی کودکی و پایداری اجتماعی بگشاید.

کلیدواژه‌ها

هستی‌شناسی کودکی

پایداری اجتماعی

بودن و شدن

نگاه پیشینی

تربیت کودکی

موضوعات

• فلسفه تعلیم و تربیت

---