نقد حلقه کند و کاو در برنامه «فلسفه برای کودکان» براساس فلسفه صدرایی با تأکید بر جایگاه قوه خیال

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

محمد مالدار ¹

داوود حسین پور صباغ ²

سید علی رضا دخانچی ³

¹ دانشجوی دکترا، گروه مبانی تعلیم و تربیت، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

² استادیار، گروه مبانی تعلیم و تربیت، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

³ پژوهشگر حلقه فقه تعلیم‌وتربیت، مدرسه عالی فقاهت عالم آل محمد (ص)، مشهد، ایران

10.22067/fedu.2026.100606.1555

چکیده

پژوهش حاضر با رویکردی انتقادی، «حلقه کندوکاو» را به‌عنوان هسته روش‌شناختی برنامه فلسفه برای کودکان، بر اساس مبانی حکمت متعالیه و با تأکید بر جایگاه معرفت‌شناختی قوه خیال، تحلیل و ارزیابی می‌کند. بدین منظور، ابتدا مبانی هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی فلسفه صدرایی، از جمله حرکت جوهری نفس، مراتب ادراک حسی، خیالی و عقلی، جایگاه واسطه‌ای و اصیل قوه خیال و نسبت تکوینی و معرفت‌شناختی خیال و عقل، تبیین شده و سپس پیش‌فرض‌ها و سازوکارهای حلقه کندوکاو بر اساس این چارچوب مورد نقد قرار گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که تأکید غالب این روش بر عقلانیت گفت‌وگویی، استدلال‌ورزی و مهارت‌های زبانی ـ منطقی، با تلقی صدرایی از مراتب تکوینی و ادراکی نفس و نقش بنیادین قوه خیال در فرایند معرفت، همخوانی کامل ندارد. از منظر حکمت متعالیه، نادیده‌گرفتن نقش واسطه‌ای خیال می‌تواند به تقلیل کارکرد آن به ابزاری برای تسهیل یادگیری، شتاب در گذار از مراتب حسی و خیالی به تعقل، و گسست میان مراتب ادراکی متربی بینجامد. بر این اساس، بازاندیشی برنامه فلسفه برای کودکان مستلزم توجه به ساختار وجودی و ظرفیت‌های ادراکی متربی و بازتعریف نقش قوه خیال در نسبت با عقل است.

کلیدواژه‌ها

فلسفه و کودک

فبک

قوه خیال

حلقه کند و کاو

فلسفه صدرایی

موضوعات

• فلسفه تعلیم و تربیت

---